ครูอยากบอก

.. ทำไม? เลี้ยงเด็ก 1 คน ต้องใช้คนเลี้ยงทั้งหมู่บ้าน .. พ่อแม่แต่ละคนแต่ละบ้าน สำคัญมากๆ ต่อเด็กทุกคนของเรา .. เพราะเราล้วนแต่เป็นสิ่งแวดล้อมของกันและกัน    

คณิตศาสตร์ในเด็กเล็กนั้น เราจะนำพาเด็ก ๆ เข้าสู่ความเข้าใจและพัฒนาทักษะทางคณิตศาสตร์ผ่านกิจกรรม และกระบวนการต่าง ๆ ที่เกี่ยวพันกับชีวิตของเด็กอย่างเป็นรูปธรรมเพื่อให้เกิดความเข้าใจถึงตัวเลข ทั้งในเชิงคุณภาพและปริมาณ การเรียนการสอนในเด็กเล็กจึงต้องเชื่อมโยงกับสถานการณ์จริงในชีวิตให้มากที่สุด ไม่ใช่เรียนรู้ผ่านการคิดคำนวณเชิงนามธรรมเท่านั้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งเด็กเล็กจะเรียนรู้และเข้าใจมโนทัศน์ (ความคิดรวบยอด) ทางคณิตศาสตร์ได้นั้นต้องเชื่อมโยงกับการสำนึกรู้และต้องใช้การเคลื่อนไหวร่างกายเพื่อ เชื่อมโยงกับสิ่งนั้น การนำเสนอเนื้อหาต่าง ๆ ต้องมีความเป็นรูปธรรมมากที่สุด เพื่อให้เด็กสามารถเชื่อมโยง และทำความเข้าใจกับสิ่งนั้น ๆ ได้ ได้ลงมือทำ ได้รู้สึกกับสิ่งที่ทำ และนำไปสู่ความเข้าใจในที่สุด “จากแขนขา ผ่านใจ ไปสู่ศีรษะ” เพราะเด็กจะเข้าใจ มีความคิดที่กระจ่างแจ้งได้ เด็กต้อง “รู้สึก” กับสิ่งนั้น ๆ ด้วย ประสบการณ์การเคลื่อนไหว การฝึกฝนการประสานงานระหว่างมือแขนขาและสายตา เป็นการให้การศึกษาแก่การรับรู้สัมผัส ทำให้สามารถเชื่อมโยงและเกิดเป็นความเข้าใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเด็กได้เรียนรู้ที่จะเคลื่อนไหวอย่างเป็นจังหวะด้วยรูปแบบของตัวเลขที่หลากหลาย ก็จะช่วยพัฒนาความจำได้ดี เช่น การท่องสูตรคูณผ่านการเคลื่อนไหวที่เป็นจังหวะ การปรบมือ ส่งถุงถั่ว การก้าวย่าง การกระโดด สิ่งที่สำคัญในเบื้องต้นของการแนะนำการคำนวณจะต้องเป็นรูปธรรม สามารถเห็นเป็นภาพให้มากที่สุด และเริ่มต้นจากองค์รวม (whole) ไปสู่ส่วนย่อย (parts) จะช่วยสร้างความเชื่อมโยงอย่างถูกต้องระหว่าง การคิดเชิงวิเคราะห์ กับการคิดเชิงสังเคราะห์

ในโรงเรียนวอลดอร์ฟ เด็ก ๆ จะได้เรียนดนตรีเครื่องสายในช่วงวัย 9-10 ขวบ หรือในช่วงประมาณชั้น ป.3 เทอม 2 ซึ่งช่วงวัยนี้เป็นช่วงวัยที่เด็กกำลังเปลี่ยนผ่านจากวัยปฐมวัยที่อยู่ในภาวะกึ่งฝัน ลงมาสู่โลกอย่างเต็มที่มากขึ้น การได้เล่นดนตรีเครื่องสายทำให้เด็ก ๆ ได้สัมผัสประสบการณ์ที่รับรู้ว่าตนเองนั้นเป็นตัวของตัวเองและแตกต่าง จากคนอื่น นอกจากนั้น เด็ก ๆ จะมีโอกาสเชื่อมโยงตนเองในฐานะมนุษย์ที่เต็มไปด้วยอารมณ์ความรู้สึกที่ทั้งกว้าง และลึกผ่านการเรียนดนตรีในกลุ่มเครื่องสาย เสียงที่เกิดจากดนตรีในตระกูลเครื่องสายมีความเชื่อมโยงอย่างแนบแน่นกับหัวใจและเขตแดนของอารมณ์ความรู้สึก แม้ว่าเครื่องดนตรีส่วนใหญ่ต่างก็เข้าถึงอารมณ์ความรู้สึก แต่เสียงของเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสาย มักจะเป็นเสียงที่ดึงอารมณ์ความรู้สึกออกมาจากหัวใจได้ เช่นเสียงไวโอลินบรรเลงท่วงทำนองแหลมสูงในซิมโฟนี ของบราห์มอาจทำให้หลายคนรู้สึกถึงความกดดันของบทเพลง หรือเสียงทุ้มต่ำจากเชลโลให้ความรู้สึกโศกเศร้า ที่เรามักจะได้ยินในฉากสะเทือนใจของภาพยนตร์ เสียงที่เกิดจากการดึงคันชักผ่านสายในเครื่องดนตรีตระกูลเครื่องสายนั้นสะท้อนกังวานไปกับหัวใจของมนุษย์ เมื่อบรรเลงออกมาอย่างใส่ใจ เครื่องดนตรีประเภทเครื่องสายสามารถสร้างเสียงที่มีลักษณะคล้ายเสียงของมนุษย์ เสียงที่สะท้อนภาวะภายในดวงจิตของมนุษย์ออกมา รูดอล์ฟ สไตเนอร์ กล่าวถึงกายมนุษย์ที่ประกอบด้วย 3 ส่วนคือ หัว หัวใจ และแขนขา ที่ทำให้มนุษย์มีคุณสมบัติในการคิด การรู้สึก และการลงมือทำ ในทัศนะของสไตเนอร์ ดนตรีในกลุ่มเครื่องสายมีความเชื่อมโยงกับพัฒนาการทางด้านอารมณ์ความรู้สึกอย่างมาก ในห้วงขณะที่คันชักสร้างเสียงขึ้น จะเกิดการเชื่อมโยงอย่างลึกซึ้งกับชีวิตความรู้สึก ซึ่งสอดคล้องกับพัฒนาการของเด็กในวัย 9 ขวบ ช่วงวัยที่เต็มไปด้วยขอบเขตของอารมณ์ความรู้สึกที่ทั้งกว้างและลึก เครื่องดนตรีกลุ่มเครื่องสายช่วยให้เด็ก ๆ ได้ขยายขอบเขตของความรู้สึก

หลายคนคงมีคำถามว่า ทำไมเด็กๆ จึงต้องเรียนวิชาวาดลีลาเส้น หรือ form drawing โดยเฉพาะบทเรียนในวันแรก การวาดเส้นตรง ครูจะยืนขึ้นอย่างสง่างาม เดินตัวตรงไปอยู่ต่อหน้าเด็กๆ ตั้งใจลากเส้นตรงที่ตรงมากๆ ราวกับเส้นตรงนั้นเริ่มต้นจากจักรวาล และลากมันลงมาอย่างมั่นคงผ่านกลางลำตัวของครู ดิ่งตรงลงไปยังพื้นดิน และพุ่งตรงดิ่งไปสู่ใต้ผืนพิภพ หลังจากนั้น ครูจะหยิบชอล์กด้วยท่าทางที่มั่นคง และขีดมันลงบนกระดาน จากจุดสูงสุดจนมาถึงจุดต่ำสุด เท่าที่แขนของครูจะสามารถพามันลงมาได้ โดยที่ลำตัวยังตั้งตรง เด็กๆ จะมองเห็นสิ่งที่ครูทำ และจะวาดมันด้วยท่าทีเดียวกับครู ซึ่งในเวลานั้นเองเป็นเวลาที่สำคัญมากที่ครูจะได้รู้จักเด็กผ่านท่าทีในการขีดเส้นตรงเพียงเส้นเดียว ในวันต่อมา เด็กๆ จะได้ลองลากเส้นโค้งกัน โดยท่าทีของครูที่ต่างไปจากเมื่อวาน ในตอนที่วาดเส้นตรง ครูจะมีท่าทีที่โฟกัส ชัดเจน มั่นคง ตั้งตรง ตั้งมั่น แต่สำหรับเส้นโค้งท่าทีของครูจะอ่อนโยน ปลอบประโลม และรู้สึกถึงความโอบกอด โอบอุ้มมากขึ้น การสอนวิชาวาดลีลาเส้น จึงไม่ใช่เพียงการสอนให้รู้จักเส้นสาย หรือมิใช่เพียงการฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็ก หากแต่เป็นการสอนจริยธรรมให้เข้าไปในตัวเด็กโดยไม่ต้องพร่ำบ่น เพราะในโลกนี้ ไม่ว่าอะไรที่เรามองเห็น ก็ล้วนแล้วแต่ประกอบมาจากเส้นสายเพียงสองเส้น นั่นคือเส้นตรงกับเส้นโค้ง ในตัวของพวกเขาเองก็เช่นกัน จะต้องมีคุณสมบัติของเส้นสายทั้งสองเส้นนี้อยู่ในตัว คือ เส้นตรงที่จะต้องโฟกัส มีความมั่นคง ความซื่อสัตย์ เที่ยงธรรม แต่ในขณะเดียวกัน

รูบิคอน การข้ามแม่น้ำที่ไม่อาจหวนคืน รูบิคอน คือ แม่น้ำที่ขั้นระหว่าง Gaul และอิตาลี ในช่วงเวลาที่จูเลียส ซีซาร์ เป็นแม่ทัพที่ยิ่งใหญ่ รบที่ใด ก็ชนะ เขาได้กุมกองทัพที่ใหญ่มากอยู่ที่เมือง Gaul และด้วยความยิ่งใหญ่และเกรียงไกร ของกองทัพของเขา ทำให้รัฐสภา ในกรุงโรมหวาดหวั่นต่ออำนาจของซีซาร์ จึงได้มีแผนการจัดการตัดทอนอำนาจของซีซาร์ โดยได้มีคำสั่งให้ซีซาร์ ปลดกองทัพ และเดินทางกลับเข้ากรุงโรมเพื่อมารับโทษในข้อหาที่ได้ทำสงครามกับดินแดนหนึ่ง โดยที่ไม่ได้ผ่าน ความเห็นชอบจากรัฐสภา ซีซาร์ตัดสินใจเดินทางกลับมาพักอีกที่ฝั่งแม่น้ำรูบิคอน ซึ่งเป็นพรมแดน หากซีซาร์ตัดสินใจ ข้ามแม่น้ำรูบิคอนไปพร้อมกองทัพ ก็เท่ากับว่าตนได้ตัดสินใจที่จะก่อการกบฎขัดคำสั่งของรัฐสภา แต่หากไม่ข้าม ตนก็จะไม่สามารถกลับบ้านได้ตลอดไป และถ้าตัดสินใจข้ามไปโดยไม่มีกองทัพก็เท่ากับการตัดสินใจไปรับโทษ ประหารในโรม ในการตัดสินใจนี้เป็น การตัดสินใจครั้งสำคัญ ที่จะต้องใช้ความกล้าหาญและหนักแน่นมาก เพราะเมื่อข้ามไปแล้วจะไม่สามารถหันหลังกลับมาได้ เหตุการณ์นี้เป็นต้นกำเนิดของสํานวนที่ว่า “Cross the Rubicon” ซึ่งให้ความหมายเหมือน กับ อีกหนึ่งสํานวนที่นิยม ใช้ในปัจจุบันว่า “The point of no return” คือ สถานการณ์ได้ล่วงเลยมาจนถึงจุดที่ไม่ อาจจะหันกลับได้แล้ว และไม่ว่าผลที่ตามมาของอีกฟากฝั่งจะเป็นเช่นใด เราย่อมต้องยอมรับ

“นิทาน” เปิดโลกแห่งจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ นอกจากส่งเสริมทักษะในการฟัง การจดจำและลำดับเหตุการณ์ การเรียงร้อยถ้อยคำแล้ว นิทานยังสะท้อนภาพความเป็นจริงของชีวิต เด็ก ๆ เรียนรู้ความเป็นไปของโลกและชีวิตผ่านนิทาน ที่ช่วยหล่อหลอมจิตสำนึกเชิงคุณธรรม ความเห็นอกเห็นใจ เป็นสะพานให้เด็กได้เชื่อมต่อกับผู้อื่น ภาพของนิทานจะประทับดำรงในดวงจิตของเด็ก ๆ เกิดความมหัศจรรย์ใจต่อสรรพสิ่งบนโลกที่น่าค้นหา และจะแปรเปลี่ยนเป็นพลังในการเข้าใจตัวเอง เข้าใจธรรมชาติความเป็นมนุษย์ และบริบทต่าง ๆ รอบตัว นิทานจึงเป็นอาหารที่เติมเต็มดวงจิตให้อิ่มเอมและเบิกบาน เพื่อการเติบโตทั้งภายนอกและภายในของเด็ก ๆ